GIÚP MẸ “ĐỌC VỊ” CÁC BỆNH NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG HÔ HẤP TRÊN THƯỜNG GẶP

Nhiễm trùng đường hô hấp trên là một trong những nguyên nhân khiến trẻ phải đi khám nhiều nhất, đặc biệt vào thời điểm giao mùa hoặc những tháng thời tiết lạnh, ẩm. Các bệnh này thường khởi phát nhanh, biểu hiện ban đầu khá giống nhau nên nhiều mẹ dễ nhầm lẫn là “bệnh nhẹ”, từ đó chủ quan trong theo dõi và chăm sóc.

Đường hô hấp trên bao gồm mũi, họng, xoang và thanh quản – được ví như “cửa ngõ” đầu tiên tiếp xúc với virus, vi khuẩn từ môi trường. Khi hàng rào bảo vệ này suy yếu, mầm bệnh dễ xâm nhập và gây viêm nhiễm. Nếu không xử trí đúng, nhiễm trùng có thể lan xuống đường hô hấp dưới, làm tăng nguy cơ viêm phổi, viêm phế quản hoặc tái phát kéo dài.

Việc “đọc vị” đúng từng bệnh lý không chỉ giúp mẹ chăm sóc con hiệu quả hơn mà còn tránh điều trị sai cách, lạm dụng thuốc hoặc bỏ sót dấu hiệu nguy hiểm. Dưới đây là những bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên thường gặp nhất ở trẻ, kèm dấu hiệu nhận biết rõ ràng để mẹ dễ phân biệt.

Nhiễm trùng đường hô hấp trên là gì?

Nhiễm trùng đường hô hấp trên là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại các cơ quan từ mũi đến thanh quản, do virus là nguyên nhân chủ yếu, một số trường hợp do vi khuẩn. Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên rất dễ mắc bệnh.

Phần lớn các trường hợp nhiễm trùng đường hô hấp trên không nguy hiểm nếu được theo dõi và chăm sóc đúng, tuy nhiên bệnh có thể diễn tiến phức tạp khi:

• Trẻ sốt cao kéo dài

• Nghẹt mũi, khó thở

• Đau họng nhiều, bỏ ăn

• Ho nặng tiếng, khò khè

Lúc này, việc phân biệt đúng từng bệnh lý sẽ giúp mẹ quyết định khi nào có thể chăm sóc tại nhà, khi nào cần đưa trẻ đi khám.

1. Cúm (Influenza) – Khởi phát nhanh, toàn thân mệt rã rời

Cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus cúm gây ra và có khả năng lây lan rất nhanh qua giọt bắn, tiếp xúc gần.

Dấu hiệu đặc trưng

• Sốt cao đột ngột, có thể trên 39°C

• Mệt mỏi rõ rệt, đau đầu, đau mỏi cơ

• Sổ mũi, nghẹt mũi, ho khan

• Trẻ lừ đừ, ít chơi, dễ cáu gắt

Điểm khác biệt lớn giữa cúm và cảm lạnh thông thường nằm ở mức độ mệt toàn thân. Trẻ bị cúm thường “đuối sức” nhanh, ngay cả khi các triệu chứng mũi họng chưa quá rõ.

Vì sao mẹ không nên chủ quan?

Cúm có thể dẫn đến biến chứng như viêm tai giữa, viêm phổi, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc trẻ có bệnh nền. Theo dõi sát nhiệt độ và tình trạng hô hấp trong 48–72 giờ đầu là rất quan trọng.

2. Cảm lạnh – Nhẹ nhưng dễ kéo dài

Cảm lạnh là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên phổ biến nhất, thường do Rhinovirus gây ra. Trẻ có thể mắc nhiều lần trong năm.

Biểu hiện thường gặp

• Hắt hơi, sổ mũi trong

• Nghẹt mũi nhẹ

• Ho ít, không sốt hoặc sốt nhẹ

• Trẻ vẫn chơi, ăn uống giảm nhẹ

Cảm lạnh thường tự khỏi sau 5–7 ngày, nhưng nếu không chăm sóc tốt, bệnh có thể kéo dài và tạo điều kiện cho vi khuẩn tấn công, gây viêm họng hoặc viêm tai giữa.

Lưu ý cho mẹ

Cảm lạnh không cần dùng kháng sinh. Việc giữ ấm, vệ sinh mũi đúng cách và cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ giúp bệnh hồi phục nhanh hơn.

3. Viêm họng – Đau rát khiến trẻ ngại ăn

Viêm họng xảy ra khi niêm mạc họng bị viêm, có thể do virus hoặc vi khuẩn, trong đó liên cầu khuẩn là tác nhân đáng lưu ý.

Dấu hiệu nhận biết

• Đau họng, rát cổ

• Trẻ nuốt đau, ăn ít

• Có thể sốt, ho khan

• Họng đỏ, có chấm trắng (một số trường hợp)

Viêm họng khiến trẻ rất khó chịu, dễ quấy khóc, đặc biệt là vào ban đêm.

Điều mẹ cần quan sát

Nếu trẻ sốt cao, đau họng dữ dội, hơi thở hôi hoặc nổi hạch cổ, cần theo dõi sát vì đây có thể là viêm họng do vi khuẩn, dễ gây biến chứng nếu bỏ sót.

4.  Viêm xoang – Nghẹt mũi kéo dài, đau vùng mặt

Viêm xoang là tình trạng viêm các hốc xoang quanh mũi, thường xuất hiện sau đợt viêm mũi kéo dài.

Triệu chứng thường gặp

• Nghẹt mũi dai dẳng

• Dịch mũi đặc, có màu

• Trẻ than nặng đầu, đau vùng trán hoặc má

• Thở miệng, ngủ không ngon

Ở trẻ nhỏ, viêm xoang thường khó nhận biết sớm vì trẻ chưa mô tả được cảm giác đau. Dấu hiệu dễ thấy nhất là nghẹt mũi không dứt dù đã chăm sóc đúng.

Vì sao viêm xoang dễ tái phát?

Do cấu trúc mũi xoang của trẻ còn nhỏ, dễ ứ đọng dịch nhầy. Việc vệ sinh mũi không đúng cách có thể làm bệnh kéo dài.

5. Viêm amidan – Khi “chốt chặn miễn dịch” bị quá tải

Amidan đóng vai trò bảo vệ đường hô hấp, nhưng khi tiếp xúc với mầm bệnh liên tục, amidan có thể bị viêm và sưng to.

Biểu hiện điển hình

• Amidan sưng đỏ, có thể có mủ

• Đau họng nhiều

• Sốt cao

• Trẻ ngủ ngáy, thở miệng

Viêm amidan tái đi tái lại có thể ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày của trẻ.

6. Viêm thanh quản – Khàn tiếng, ho ông ổng

Viêm thanh quản thường khiến mẹ nhầm với viêm họng thông thường, nhưng có dấu hiệu khá đặc trưng.

Dấu hiệu nhận biết

• Khàn tiếng hoặc mất tiếng

• Ho khan, tiếng ho to

• Có thể kèm khó thở nhẹ

• Trẻ nói mệt, không muốn nói

Viêm thanh quản thường nặng hơn vào ban đêm. Một số trường hợp trẻ có thể thở rít, cần theo dõi sát.

Làm gì để hạn chế nhiễm trùng đường hô hấp trên ở trẻ?

• Giữ ấm đúng cách, đặc biệt vùng cổ, ngực

• Vệ sinh mũi họng hằng ngày

• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc nơi đông người khi dịch bệnh

• Rửa tay thường xuyên

• Đảm bảo dinh dưỡng và giấc ngủ

Khi nào mẹ cần đưa trẻ đi khám?

• Sốt cao không hạ sau 2 ngày

• Trẻ khó thở, thở nhanh

• Ho nhiều, khò khè

• Ăn uống kém rõ rệt, mệt nhiều

Kết luận

Nhiễm trùng đường hô hấp trên tuy rất phổ biến nhưng không nên xem nhẹ, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Khi mẹ hiểu rõ từng bệnh lý, việc theo dõi và chăm sóc sẽ chủ động hơn, giảm nguy cơ biến chứng và giúp con hồi phục nhanh chóng.