VA đóng vai trò như một “hàng rào miễn dịch” đầu tiên của đường hô hấp trên, giúp nhận diện và ngăn chặn các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường mũi. Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng có nguy cơ mắc viêm VA như nhau. Có những nhóm trẻ, đặc biệt trong những năm đầu đời, phải đối mặt với nguy cơ viêm VA và VA quá phát cao hơn do đặc điểm miễn dịch hoặc các bệnh lý nền. Nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ sẽ giúp cha mẹ chủ động theo dõi, chăm sóc và đưa trẻ đi thăm khám đúng thời điểm.

Những trẻ nào dễ bị viêm VA hơn bình thường?

Viêm VA là bệnh lý rất thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn từ 6 tháng đến dưới 5 tuổi. Đây là thời điểm hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, đồng thời VA hoạt động mạnh nhất để bảo vệ cơ thể trước vô số vi khuẩn, virus mà trẻ tiếp xúc mỗi ngày.

Tuy nhiên, trong cùng một độ tuổi, có những trẻ bị viêm VA lặp đi lặp lại nhiều lần, trong khi một số trẻ khác lại rất ít mắc bệnh. Nguyên nhân nằm ở những yếu tố nguy cơ tiềm ẩn khiến VA phải hoạt động với cường độ cao hơn bình thường trong thời gian dài.

Đáng chú ý, trẻ dưới 5 tuổi có bệnh lý bẩm sinh, suy giảm miễn dịch hoặc các bệnh dị ứng mạn tính thường là nhóm có nguy cơ cao nhất. Khi hệ miễn dịch hoặc hàng rào bảo vệ niêm mạc đường hô hấp không hoạt động hiệu quả, VA sẽ phải đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn để chống lại các tác nhân gây bệnh. Chính điều này khiến VA dễ bị viêm và dần dần trở nên quá phát.

Vì sao trẻ dưới 5 tuổi lại dễ bị viêm VA?

Ở trẻ nhỏ, VA phát triển mạnh và hoạt động tích cực nhất trong những năm đầu đời. Đây là giai đoạn trẻ bắt đầu tiếp xúc với môi trường bên ngoài nhiều hơn, đi nhà trẻ, giao lưu với bạn bè và thường xuyên tiếp xúc với các loại virus, vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp.

Mỗi khi tác nhân gây bệnh đi qua mũi, VA sẽ tham gia nhận diện, kích hoạt đáp ứng miễn dịch và sản sinh các tế bào bảo vệ cơ thể. Đây là một phản ứng sinh lý hoàn toàn bình thường.

Tuy nhiên, nếu trẻ liên tục mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp hoặc có bệnh lý nền khiến khả năng bảo vệ của niêm mạc mũi suy giảm, VA sẽ phải làm việc liên tục mà gần như không có thời gian hồi phục. Theo thời gian, nguy cơ viêm VA sẽ tăng lên đáng kể.

Trẻ mắc bệnh dị ứng có nguy cơ viêm VA cao hơn

Một trong những nhóm nguy cơ thường gặp nhất là trẻ bị viêm mũi dị ứng hoặc các bệnh dị ứng khác.

Ở những trẻ này, niêm mạc mũi thường xuyên trong tình trạng viêm kéo dài. Hàng rào bảo vệ tự nhiên của niêm mạc không còn hoạt động hiệu quả như ở trẻ khỏe mạnh, khiến các tác nhân gây bệnh dễ dàng xâm nhập sâu hơn vào đường hô hấp.

Khi đó, VA sẽ phải tăng cường hoạt động để bù đắp cho sự suy giảm chức năng của niêm mạc mũi. Có thể hình dung rằng nếu hàng rào bảo vệ đầu tiên bị suy yếu thì VA sẽ phải “gánh” thêm phần việc vốn không phải chỉ của mình.

Việc hoạt động với cường độ cao trong thời gian dài khiến VA dễ bị kích thích, sưng viêm nhiều lần và làm tăng nguy cơ VA quá phát.

Trẻ suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh bẩm sinh cũng thuộc nhóm nguy cơ

Bên cạnh bệnh lý dị ứng, trẻ mắc các bệnh suy giảm miễn dịch hoặc một số bệnh lý bẩm sinh cũng dễ bị viêm VA hơn.

Khi hệ miễn dịch hoạt động không hiệu quả, cơ thể khó kiểm soát các tác nhân gây bệnh ngay từ giai đoạn đầu. Điều này khiến vi khuẩn và virus có nhiều cơ hội tồn tại lâu hơn trong vùng mũi họng.

VA vì thế phải liên tục tham gia vào quá trình miễn dịch để hỗ trợ cơ thể chống lại nhiễm trùng. Nếu tình trạng này kéo dài, mô VA sẽ thường xuyên ở trạng thái viêm, dẫn đến sưng nề và tăng sinh tổ chức lympho.

Đây là lý do nhiều trẻ có bệnh lý nền thường bị viêm VA tái phát nhiều lần trong năm.

Vì sao viêm VA nhiều lần lại dẫn đến VA quá phát?

Đây là vấn đề khiến nhiều phụ huynh thắc mắc khi thấy con bị viêm VA tái đi tái lại.

Trong mỗi đợt viêm, mô VA sẽ xuất hiện đầy đủ các phản ứng viêm điển hình như sưng, nóng, đỏ và tăng hoạt động miễn dịch để chống lại tác nhân gây bệnh.

Sau khi tình trạng nhiễm trùng kết thúc, VA thường sẽ nhỏ lại và trở về kích thước gần như ban đầu.

Tuy nhiên, nếu trẻ liên tục bị viêm VA trong thời gian ngắn, mô VA chưa kịp hồi phục hoàn toàn thì lại tiếp tục phải hoạt động ở cường độ cao. Quá trình sưng rồi xẹp diễn ra lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ khiến cấu trúc mô dần mất tính đàn hồi.

Có thể hình dung giống như một sợi dây chun bị kéo căng liên tục. Ban đầu, dây chun vẫn có thể co lại bình thường. Nhưng nếu bị kéo giãn quá nhiều lần, dây sẽ mất khả năng đàn hồi và luôn ở trạng thái giãn. VA cũng có cơ chế tương tự. Sau nhiều đợt viêm tái diễn, tổ chức VA không còn co hồi hoàn toàn mà ngày càng to lên, tạo thành tình trạng VA quá phát.

VA quá phát ảnh hưởng như thế nào đến trẻ?

Khi VA phát triển quá mức, cửa mũi sau có thể bị cản trở một phần hoặc nhiều, khiến trẻ gặp khó khăn trong việc hít thở bằng mũi.

Biểu hiện thường gặp là nghẹt mũi kéo dài, thở bằng miệng, ngủ ngáy, ngủ không sâu giấc hoặc hay giật mình về đêm. Một số trẻ còn chảy mũi kéo dài, nói giọng mũi hoặc tái phát viêm tai giữa do VA lớn che lấp lỗ vòi nhĩ.

Nếu tình trạng kéo dài mà không được điều trị phù hợp, trẻ có thể bị ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, khả năng tập trung, sự phát triển thể chất và chất lượng cuộc sống.

Cha mẹ cần làm gì nếu con thuộc nhóm nguy cơ?

Nếu trẻ dưới 5 tuổi có bệnh dị ứng, suy giảm miễn dịch, mắc bệnh lý bẩm sinh hoặc thường xuyên bị viêm đường hô hấp trên, cha mẹ nên chú ý theo dõi các biểu hiện bất thường của vùng mũi họng.

Khi trẻ xuất hiện tình trạng nghẹt mũi kéo dài, chảy mũi tái diễn, ngủ ngáy, thở bằng miệng hoặc liên tục bị viêm VA nhiều lần trong năm, cần đưa trẻ đi thăm khám để đánh giá tình trạng VA và có hướng điều trị phù hợp.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát tốt các bệnh lý nền như viêm mũi dị ứng, giữ vệ sinh mũi đúng cách, hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi bẩn và các yếu tố kích thích cũng góp phần giảm gánh nặng cho VA, từ đó hạn chế nguy cơ viêm và quá phát.

Kết luận

VA là cơ quan miễn dịch quan trọng trong những năm đầu đời, nhưng cũng chính vì phải hoạt động mạnh nên rất dễ bị viêm khi trẻ thường xuyên tiếp xúc với tác nhân gây bệnh. Những trẻ dưới 5 tuổi mắc bệnh dị ứng, suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh lý bẩm sinh là nhóm có nguy cơ cao bị viêm VA và VA quá phát do VA phải hoạt động quá mức trong thời gian dài.

Việc nhận biết đúng các yếu tố nguy cơ không chỉ giúp cha mẹ chủ động theo dõi sức khỏe của trẻ mà còn góp phần phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, từ đó can thiệp kịp thời và hạn chế những ảnh hưởng lâu dài do VA quá phát gây ra.

HỆ THỐNG PHÒNG KHÁM MEDASSIS CLINIC

📍Cơ sở 1: PHÒNG KHÁM TAI MŨI HỌNG MEDASSIS – Dr. Đạt

🏥 Địa chỉ: 212 – Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội

☎️Hotline: 0988 669 212

📍Cơ sở 2: PHÒNG KHÁM TAI MŨI HỌNG CHUYÊN SÂU – MedAssis | Vinmec Smartcity

🏥Địa chỉ: Lô đất ký hiệu F2-CCTP3, KĐT mới Tây Mỗ – Đại Mỗ – Vinhomes Park, Đ.Tây Mỗ, P. Tây Mỗ, Q. Nam Từ Liêm, TP. Hà Nội

☎️Hotline: 024 32085678

⏰Thời gian làm việc: 8h00 – 20h00

🌐Website: http://medassisclinic.vn

#phongkhamtaimuihongmedassis #phongkhamtaimuihong #medassis #medassisclinic #chamsoctaimuihong