CÚM MÙA – CHỚ NÊN CHỦ QUAN

Cúm mùa thường bùng phát mạnh vào những thời điểm giao mùa, đặc biệt trong mùa đông – xuân khi thời tiết lạnh và độ ẩm thay đổi thất thường. Đây không đơn thuần là một bệnh lý hô hấp thoáng qua mà có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu chủ quan hoặc điều trị muộn. Dù phần lớn các trường hợp có thể tự giới hạn, nhưng ở một số nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người mắc bệnh mạn tính, cúm có thể diễn tiến nặng và để lại hậu quả lâu dài.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ người lớn nhiễm cúm hàng năm dao động từ 5–10%, trong khi ở trẻ em là 20–30%. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận khoảng 1–1,8 triệu ca mắc. Những con số này cho thấy mức độ phổ biến đáng lưu ý và lý do vì sao cộng đồng không nên xem nhẹ căn bệnh tưởng như “quen thuộc” này.

Gia tăng mạnh khi thời tiết trở lạnh

Thời điểm giao mùa, đặc biệt là giai đoạn từ cuối năm đến đầu năm sau, số ca mắc cúm thường tăng rõ rệt. Không khí lạnh làm giảm sức đề kháng niêm mạc hô hấp, tạo điều kiện thuận lợi cho virus xâm nhập và nhân lên. Đồng thời, thói quen sinh hoạt trong không gian kín, ít thông thoáng cũng góp phần làm tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Cúm mùa có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Không ai có khả năng miễn nhiễm tuyệt đối, kể cả những người trước đó đã từng mắc. Virus cúm có khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục, khiến miễn dịch cũ không còn bảo vệ hiệu quả trước những chủng mới.

Khả năng lây lan nhanh và rộng

Một trong những đặc điểm đáng lo ngại của cúm là tốc độ lây truyền cao. Virus lây chủ yếu qua:

• Giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện

• Tiếp xúc gần trong phạm vi dưới 2 mét

• Chạm vào bề mặt có virus rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng

Người nhiễm có thể lây bệnh từ 1 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng và kéo dài 5–7 ngày sau đó; riêng trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch có thể lây trong thời gian dài hơn. Điều này khiến việc kiểm soát dịch trong cộng đồng trở nên khó khăn nếu không có ý thức phòng ngừa từ sớm.

Trong môi trường trường học, văn phòng, nhà xưởng, chỉ một người mắc cũng có thể dẫn đến nhiều ca thứ phát. Vì vậy, phát hiện sớm và cách ly hợp lý là yếu tố then chốt để hạn chế lây lan.

Không phải ai mắc cũng giống nhau

Ở người khỏe mạnh, cúm thường khởi phát đột ngột với sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi, ho khan, sổ mũi, đau họng. Phần lớn triệu chứng cải thiện sau 5–7 ngày. Tuy nhiên, cảm giác mệt có thể kéo dài nhiều tuần.

Điều đáng nói là cùng một chủng virus, mức độ biểu hiện ở từng người có thể rất khác nhau. Có người chỉ sốt nhẹ và tự khỏi, nhưng cũng có trường hợp diễn tiến nhanh thành viêm phổi nặng trong vài ngày. Chính sự khó lường này khiến cúm mùa trở thành mối nguy tiềm ẩn nếu thiếu theo dõi sát.

Nguy hiểm đặc biệt với phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai thuộc nhóm nguy cơ cao khi mắc cúm. Sự thay đổi về miễn dịch và sinh lý hô hấp trong thai kỳ khiến cơ thể nhạy cảm hơn với nhiễm virus.

Nếu nhiễm cúm trong 3 tháng đầu thai kỳ, đặc biệt khi kèm sốt cao kéo dài, nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi tăng lên. Một số biến chứng có thể gặp gồm:

• Tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh liên quan đến hệ thần kinh trung ương

• Kích thích co bóp tử cung do sốt cao

• Nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc thai lưu

Ngoài ra, phụ nữ mang thai mắc cúm có khả năng diễn tiến nặng hơn so với người bình thường, dễ xuất hiện viêm phổi và suy hô hấp nếu không được theo dõi sát.

Do đó, việc chủ động phòng ngừa và xử trí sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ là đặc biệt quan trọng trong giai đoạn này.

Biến chứng không thể xem nhẹ

Phần lớn người bệnh phục hồi hoàn toàn, nhưng một tỷ lệ nhất định có thể đối mặt với biến chứng nghiêm trọng, nhất là khi:

• Tuổi <5 hoặc >65

• Có bệnh nền tim mạch, phổi mạn tính, thận, gan

• Mắc bệnh chuyển hóa như đái tháo đường

• Suy giảm miễn dịch

• Thiếu máu hoặc suy dinh dưỡng

Những biến chứng thường gặp bao gồm:

1. Viêm phổi

Đây là biến chứng phổ biến và nguy hiểm nhất. Có thể là viêm phổi do virus cúm trực tiếp hoặc do bội nhiễm vi khuẩn. Biểu hiện gồm khó thở tăng dần, đau ngực, sốt cao liên tục, tình trạng toàn thân xấu đi sau vài ngày tưởng như đã đỡ.

2. Suy hô hấp

Khi tổn thương phổi lan rộng, trao đổi oxy bị suy giảm nghiêm trọng. Bệnh nhân có thể cần hỗ trợ oxy hoặc thở máy.

3.  Viêm não, viêm cơ tim

Một số trường hợp hiếm nhưng nặng có thể xảy ra tổn thương thần kinh trung ương hoặc tim mạch. Triệu chứng có thể bao gồm co giật, rối loạn ý thức, đau ngực, rối loạn nhịp tim.

4. Làm nặng bệnh nền

Ở người có sẵn bệnh mạn tính, cúm có thể là yếu tố kích hoạt đợt cấp, dẫn đến nhập viện hoặc tăng nguy cơ tử vong.

Đáng chú ý, một số nghiên cứu còn cho thấy sau khi mắc cúm, nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim có thể tăng trong thời gian ngắn sau đó do phản ứng viêm toàn thân và rối loạn đông máu.

Đừng nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường

Nhiều người có xu hướng tự chẩn đoán “cảm cúm” và tự mua thuốc điều trị mà không theo dõi sát. Cần phân biệt rằng cúm mùa thường khởi phát đột ngột, sốt cao, đau nhức toàn thân rõ rệt, trong khi cảm lạnh thường nhẹ và tiến triển từ từ.

Việc chủ quan sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định không những không có tác dụng với virus mà còn làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh và che lấp triệu chứng, trì hoãn thời điểm thăm khám phù hợp.

Khi nào cần đi khám ngay?

Người bệnh nên được đánh giá y tế sớm nếu có các dấu hiệu sau:

• Sốt cao trên 39°C không đáp ứng thuốc hạ sốt

• Khó thở, thở nhanh, đau tức ngực

• Lơ mơ, mệt kiệt sức

• Nôn nhiều, không ăn uống được

• Triệu chứng cải thiện rồi đột ngột nặng trở lại

Với trẻ nhỏ, cần đặc biệt chú ý nếu trẻ quấy khóc liên tục, bỏ bú, tím tái, co giật hoặc thở rút lõm ngực.

Điều trị đúng cách giúp giảm nguy cơ biến chứng

Phần lớn trường hợp điều trị triệu chứng và nghỉ ngơi đầy đủ tại nhà là đủ. Tuy nhiên, ở nhóm nguy cơ cao hoặc khi có diễn tiến nặng, thuốc kháng virus có thể được chỉ định sớm trong 48 giờ đầu để rút ngắn thời gian bệnh và giảm biến chứng.

Người bệnh cần:

• Nghỉ ngơi, tránh làm việc quá sức

• Uống đủ nước

• Theo dõi thân nhiệt và nhịp thở

• Không tự ý dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định

Tuân thủ điều trị và theo dõi sát trong những ngày đầu là yếu tố quyết định hạn chế diễn tiến nặng.

Phòng ngừa vẫn là chiến lược quan trọng nhất

Không có biện pháp nào đảm bảo phòng ngừa tuyệt đối, nhưng có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc và biến chứng bằng các biện pháp sau:

1. Tiêm vaccine phòng cúm hàng năm

Do virus thay đổi liên tục, vaccine cần tiêm nhắc lại mỗi năm để duy trì hiệu quả bảo vệ, đặc biệt với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền.

2. Giữ vệ sinh cá nhân

• Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn

• Che miệng khi ho, hắt hơi

• Đeo khẩu trang nơi đông người

3. Tăng cường sức đề kháng

• Dinh dưỡng cân đối

• Ngủ đủ giấc

• Tập luyện thể chất vừa phải

• Giữ ấm cơ thể khi trời lạnh

4. Chủ động cách ly khi mắc bệnh

Nghỉ học, nghỉ làm khi có triệu chứng để tránh lây cho người khác là hành động có trách nhiệm với cộng đồng.

Cúm mùa không phải bệnh “thoáng qua”

Dù quen thuộc, cúm vẫn là nguyên nhân gây bệnh và tử vong đáng kể trên toàn cầu mỗi năm. Điều khiến nhiều người chủ quan là vì đa số trường hợp tự khỏi. Tuy nhiên, chính tỷ lệ nhỏ biến chứng nặng lại tạo nên gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và gia đình người bệnh.

Sự khác biệt giữa hồi phục nhẹ nhàng và nhập viện cấp cứu đôi khi chỉ nằm ở việc phát hiện sớm và xử trí kịp thời.

Kết luận

Cúm mùa chớ nên chủ quan vì bệnh có khả năng lây lan nhanh, dễ bùng phát theo mùa và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người cao tuổi. Chủ động phòng ngừa, theo dõi sát triệu chứng và điều trị đúng cách là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng.

Trong bối cảnh thời tiết còn nhiều biến động, việc nâng cao nhận thức và hành động sớm sẽ giúp hạn chế tối đa hệ lụy mà cúm có thể gây ra.

____________

HỆ THỐNG PHÒNG KHÁM MEDASSIS CLINIC
📍Cơ sở 1: PHÒNG KHÁM TAI MŨI HỌNG MEDASSIS – Dr. Đạt
🏥 Địa chỉ: 212 – Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội
☎️Hotline: 0988 669 212

📍Cơ sở 2: PHÒNG KHÁM TAI MŨI HỌNG CHUYÊN SÂU – MedAssis | Vinmec Smartcity
🏥Địa chỉ: Lô đất ký hiệu F2-CCTP3, KĐT mới Tây Mỗ – Đại Mỗ – Vinhomes Park, Đ.Tây Mỗ, P. Tây Mỗ, Q. Nam Từ Liêm, TP. Hà Nội
☎️Hotline: 024 32085678

⏰Thời gian làm việc: 8h00 – 20h00
🌐Website: http://medassisclinic.vn

#phongkhamtaimuihongmedassis #phongkhamtaimuihong #medassis #medassisclinic #chamsoctaimuihong