Trào ngược dạ dày âm thầm gây viêm xoang – Bạn đã biết ?

Trào ngược dạ dày là tình trạng dịch vị và các thành phần chứa axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản, thậm chí lan tới vùng hầu họng. Nhiều người chỉ nghĩ đây là vấn đề tiêu hóa đơn thuần, nhưng trên thực tế, cơ chế trào ngược có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tai mũi họng và đặc biệt liên quan đến viêm xoang.

Không ít trường hợp điều trị viêm xoang dai dẳng nhưng không cải thiện, nguyên nhân sâu xa lại bắt nguồn từ rối loạn dạ dày – thực quản. Vậy vì sao tình trạng ở dạ dày lại có thể dẫn đến viêm xoang? Cơ chế bệnh sinh diễn ra như thế nào? Và khi nào cần nghi ngờ mối liên hệ này?

1. Mối liên hệ giữa dạ dày và hệ thống mũi xoang

Để hiểu vì sao trào ngược dạ dày có thể gây viêm xoang, trước hết cần nhìn nhận hệ hô hấp trên và đường tiêu hóa là những cấu trúc có liên hệ giải phẫu và thần kinh chặt chẽ.

Vùng hầu họng là giao điểm giữa hai hệ thống:

• Đường tiêu hóa (nuốt thức ăn)

• Đường hô hấp (thở, phát âm)

Khi dịch vị trào lên cao, axit và enzyme tiêu hóa có thể tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc họng, mũi sau, thậm chí lan vào cửa mũi và các lỗ thông xoang. Đây là tiền đề quan trọng dẫn đến phản ứng viêm.

2. Cơ chế thứ nhất: Tổn thương trực tiếp niêm mạc mũi xoang do axit

Dịch vị dạ dày có chứa:

• Axit hydrochloric (HCl)

• Pepsin

• Các enzym tiêu hóa

Khi các thành phần này tiếp xúc với niêm mạc mũi họng – vốn không được “thiết kế” để chịu môi trường axit mạnh – sẽ xảy ra hiện tượng:

2.1. Axit hóa niêm mạc

Niêm mạc mũi xoang có pH trung tính, phù hợp cho hoạt động của hệ thống lông chuyển và lớp nhầy bảo vệ. Khi bị axit hóa:

• Môi trường pH thay đổi đột ngột

• Lông chuyển giảm hoạt động

• Chức năng làm sạch tự nhiên bị suy yếu

Lông chuyển đóng vai trò quét dịch nhầy và vi khuẩn khỏi hốc mũi và xoang. Khi hệ thống này đình trệ, chất tiết ứ đọng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

2.2. Phù nề và tắc nghẽn lỗ thông xoang

Tiếp xúc lặp đi lặp lại với axit có thể gây:

• Viêm niêm mạc

• Phù nề

• Tăng tiết dịch

Các lỗ thông xoang vốn nhỏ, chỉ cần phù nề nhẹ cũng có thể bị bít kín. Hệ quả là:

• Dịch xoang không thoát ra ngoài

• Tạo môi trường kín cho vi khuẩn phát triển

• Hình thành viêm xoang cấp hoặc mạn tính

Đây là cơ chế trực tiếp và phổ biến nhất giải thích vì sao trào ngược dạ dày có thể gây viêm xoang.

3. Cơ chế thứ hai: Phản xạ thần kinh gây triệu chứng viêm xoang

Không phải lúc nào axit cũng phải “chạm” đến tận mũi xoang mới gây triệu chứng. Một cơ chế khác liên quan đến phản xạ thần kinh.

Khi axit kích thích niêm mạc thực quản dưới, cơ thể có thể đáp ứng bằng:

• Ho

• Tăng tiết dịch đường hô hấp

• Co mạch niêm mạc

Hệ thần kinh thực vật, đặc biệt là hệ giao cảm và phó giao cảm, bị kích hoạt bất thường. Điều này có thể gây:

• Nghẹt mũi

• Tăng tiết nhầy

• Chảy dịch sau mũi

Các triệu chứng này tương tự viêm xoang, thậm chí thúc đẩy tiến trình viêm nếu kéo dài. Vì vậy, trào ngược dạ dày có thể gây viêm xoang không chỉ qua tổn thương vật lý mà còn qua cơ chế phản xạ.

4. Cơ chế thứ ba: Sự tham gia của vi khuẩn đường tiêu hóa

Một số nghiên cứu cho thấy:

• Pepsin có thể được phát hiện trong dịch mũi

• Vi khuẩn từ dạ dày có thể hiện diện trong đường hô hấp trên

Giả thuyết đặt ra rằng:
Khi dịch vị trào ngược nhiều lần, hệ vi sinh đường tiêu hóa có thể xâm nhập vào hầu họng và xoang, góp phần gây viêm nhiễm.

Dù đây không phải cơ chế phổ biến nhất, nhưng nó lý giải vì sao một số trường hợp viêm xoang tái phát dù đã dùng kháng sinh phù hợp.

5. Vì sao trẻ em dễ bị ảnh hưởng hơn?

Trào ngược dạ dày có thể gây viêm xoang ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên trẻ em có nguy cơ cao hơn do:

5.1. Lỗ thông xoang hẹp

Cấu trúc xoang ở trẻ:

• Đường kính nhỏ

• Dễ bị phù nề gây tắc

Chỉ cần viêm nhẹ cũng đủ gây ứ đọng dịch.

5.2. Niêm mạc dễ tổn thương

Niêm mạc mũi họng của trẻ:

• Mỏng

• Nhạy cảm

• Phản ứng viêm mạnh

Do đó, khi tiếp xúc với axit, tổn thương diễn ra nhanh và rộng hơn so với người lớn.

5.3. Cơ thắt thực quản chưa hoàn thiện

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 5 tuổi, cơ thắt thực quản dưới có thể hoạt động chưa ổn định, khiến trào ngược xảy ra thường xuyên hơn.

6. Dấu hiệu gợi ý viêm xoang liên quan đến trào ngược dạ dày

Không phải mọi trường hợp viêm xoang đều do trào ngược. Tuy nhiên, nên nghĩ đến yếu tố này khi có:

• Nghẹt mũi kéo dài, đặc biệt về đêm

• Ho khan dai dẳng không rõ nguyên nhân

• Chảy dịch sau mũi buổi sáng

• Nóng rát vùng ngực kèm theo

• Triệu chứng tăng sau khi ăn no hoặc nằm

Nếu điều trị viêm xoang thông thường không cải thiện, cần đánh giá thêm yếu tố dạ dày.

7. Hậu quả khi bỏ sót nguyên nhân trào ngược

Nếu chỉ điều trị viêm xoang bằng thuốc kháng sinh, kháng viêm mà không xử lý trào ngược dạ dày:

• Niêm mạc vẫn tiếp tục bị kích thích

• Viêm xoang dễ tái phát

• Có thể tiến triển mạn tính

Việc bỏ sót nguyên nhân khiến điều trị kéo dài, tốn kém và ảnh hưởng chất lượng sống.

8. Nguyên tắc xử trí khi nghi ngờ trào ngược gây viêm xoang

8.1. Kiểm soát trào ngược

• Điều chỉnh chế độ ăn

• Tránh ăn quá no

• Không nằm ngay sau khi ăn

• Hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, cay, chua

• Kiểm soát cân nặng

Trong một số trường hợp, cần sử dụng thuốc ức chế tiết axit theo chỉ định.

8.2. Điều trị viêm xoang song song

• Rửa mũi bằng dung dịch đẳng trương

• Giảm phù nề niêm mạc

• Theo dõi đáp ứng điều trị

Khi nguyên nhân gốc được kiểm soát, tình trạng xoang thường cải thiện rõ rệt.

9. Vai trò của thăm khám và chẩn đoán đúng

Chẩn đoán mối liên hệ giữa viêm xoang và trào ngược dạ dày cần dựa vào:

• Khai thác triệu chứng chi tiết

• Nội soi mũi họng

• Đánh giá dấu hiệu viêm hầu thanh quản

• Theo dõi đáp ứng sau điều trị thử nghiệm

Không nên tự ý dùng thuốc kéo dài khi chưa xác định chính xác nguyên nhân.

10. Khi nào cần đi khám?

Nên thăm khám sớm nếu:

• Viêm xoang tái phát nhiều lần

• Nghẹt mũi kéo dài trên 3 tuần

• Ho về đêm kèm ợ nóng

• Trẻ em có biểu hiện nghẹt mũi mạn tính

Phát hiện và xử lý sớm giúp hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ tiến triển mạn tính.

Kết luận

Trào ngược dạ dày không chỉ là vấn đề tiêu hóa mà còn có thể tác động đến hệ hô hấp trên. Thông qua cơ chế tổn thương trực tiếp niêm mạc, phản xạ thần kinh và khả năng mang theo vi khuẩn, tình trạng này có thể góp phần gây viêm xoang, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Việc điều trị hiệu quả cần tiếp cận toàn diện, không chỉ tập trung vào xoang mà phải kiểm soát tốt yếu tố trào ngược. Khi hiểu đúng cơ chế, người bệnh sẽ tránh được vòng xoắn tái phát và cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống.

Nếu bạn hoặc người thân có triệu chứng nghi ngờ liên quan giữa dạ dày và mũi xoang, nên thăm khám để được đánh giá phù hợp và xử trí kịp thời.

____________

HỆ THỐNG PHÒNG KHÁM MEDASSIS CLINIC
📍Cơ sở 1: PHÒNG KHÁM TAI MŨI HỌNG MEDASSIS – Dr. Đạt
🏥 Địa chỉ: 212 – Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội
☎️Hotline: 0988 669 212

📍Cơ sở 2: PHÒNG KHÁM TAI MŨI HỌNG CHUYÊN SÂU – MedAssis | Vinmec Smartcity
🏥Địa chỉ: Lô đất ký hiệu F2-CCTP3, KĐT mới Tây Mỗ – Đại Mỗ – Vinhomes Park, Đ.Tây Mỗ, P. Tây Mỗ, Q. Nam Từ Liêm, TP. Hà Nội
☎️Hotline: 024 32085678

⏰Thời gian làm việc: 8h00 – 20h00
🌐Website: http://medassisclinic.vn

#phongkhamtaimuihongmedassis #phongkhamtaimuihong #medassis #medassisclinic #chamsoctaimuihong