Viêm mũi họng kèm khò khè nhẹ ở trẻ: Cảnh báo sớm viêm đường hô hấp

Viêm đường hô hấp là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ phải đi khám trong những tháng thời tiết thay đổi. Đặc biệt, khi trẻ bị viêm mũi họng kèm khò khè nhẹ, nhiều phụ huynh thường chủ quan vì nghĩ chỉ là cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu sớm cảnh báo viêm đường hô hấp, nhất là ở trẻ nhỏ có cơ địa nhạy cảm.

Thực tế lâm sàng cho thấy, rất nhiều trường hợp trẻ nhập viện vì viêm phế quản, viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi đều có khởi phát ban đầu bằng triệu chứng khò khè nhẹ kèm viêm mũi họng. Việc nhận diện đúng và xử trí sớm sẽ giúp hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian điều trị.

1. Hiểu đúng về viêm đường hô hấp ở trẻ

Viêm đường hô hấp là tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở hệ thống hô hấp, bao gồm:

• Đường hô hấp trên: mũi, họng, xoang, thanh quản

• Đường hô hấp dưới: khí quản, phế quản, tiểu phế quản, phổi

Ở trẻ em, cấu trúc đường thở còn nhỏ, niêm mạc mỏng và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, nên viêm đường hô hấp dễ tiến triển nhanh và lan rộng hơn so với người lớn.

2. Vì sao viêm mũi họng lại dễ đi kèm khò khè

Ở trẻ nhỏ, hệ hô hấp chưa hoàn thiện, đường thở hẹp và niêm mạc rất dễ phù nề khi bị viêm. Khi viêm mũi họng xảy ra, dịch tiết tăng lên và có xu hướng chảy xuống đường hô hấp dưới. Đồng thời, phản xạ co thắt phế quản ở trẻ khiến lòng đường thở càng hẹp hơn. Sự kết hợp này làm xuất hiện tiếng khò khè, thường rõ hơn khi trẻ thở ra hoặc khi ngủ. Dù mức độ ban đầu còn nhẹ, nhưng đây là dấu hiệu cho thấy viêm đường hô hấp không còn khu trú ở mũi họng mà đã bắt đầu ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống đường thở.

Điểm đáng lưu ý là khò khè trong giai đoạn này chưa gây khó thở rõ rệt nên rất dễ bị bỏ qua. Nhiều phụ huynh chỉ chú ý đến sổ mũi, ho nhẹ mà không để ý rằng tiếng thở của trẻ đã thay đổi. Trên lâm sàng, đây thường là giai đoạn khởi phát của viêm phế quản hoặc viêm tiểu phế quản nếu viêm đường hô hấp tiếp tục tiến triển.

3. Phân biệt khò khè sinh lý và khò khè bệnh lý

Không phải mọi trường hợp khò khè đều nguy hiểm, nhưng phụ huynh cần biết cách phân biệt:

Khò khè nhẹ, thoáng qua

• Chỉ xuất hiện khi trẻ nằm ngủ sâu

• Không kèm ho nhiều, không khó thở

• Trẻ vẫn bú, ăn và chơi bình thường

Khò khè cảnh báo viêm đường hô hấp

• Xuất hiện liên tục, rõ khi trẻ thở ra

• Kèm theo ho, sổ mũi, nghẹt mũi

• Trẻ thở nhanh, dễ mệt

• Có thể kèm sốt hoặc không sốt

Nếu khò khè kéo dài trên 2–3 ngày hoặc có xu hướng tăng dần, cần nghĩ nhiều đến viêm đường hô hấp dưới.

4. Những nguyên nhân thường gặp gây viêm mũi họng kèm khò khè ở trẻ

4.1. Nhiễm virus đường hô hấp – nguyên nhân phổ biến nhất

Phần lớn các trường hợp viêm mũi họng kèm khò khè nhẹ ở trẻ có liên quan trực tiếp đến nhiễm virus đường hô hấp. Các virus thường gặp như  RSV, Rhinovirus, Adenovirus hay Influenza có khả năng xâm nhập và gây viêm ngay từ niêm mạc mũi họng, sau đó lan dọc theo đường thở. Ở trẻ nhỏ, niêm mạc đường hô hấp rất nhạy cảm, dễ phù nề và tăng tiết dịch khi bị virus tấn công, khiến lòng đường thở hẹp lại nhanh chóng.

Điều đáng lưu ý là virus không chỉ gây viêm khu trú tại mũi họng mà còn kích hoạt phản ứng viêm lan tỏa toàn bộ hệ thống hô hấp. Khi dịch viêm tăng lên, trẻ khó khạc hoặc đẩy dịch ra ngoài, dẫn đến ứ đọng ở phế quản và tiểu phế quản. Chính tình trạng này tạo ra tiếng khò khè, nhất là khi trẻ thở ra hoặc khi nằm ngủ. Trong nhiều trường hợp, khò khè xuất hiện trước cả ho nhiều hay khó thở rõ rệt, trở thành dấu hiệu sớm của viêm đường hô hấp dưới.

Một đặc điểm khiến viêm đường hô hấp do virus dễ bị bỏ sót là triệu chứng ban đầu thường khá nhẹ, trẻ có thể không sốt hoặc chỉ sốt thoáng qua. Tuy nhiên, diễn tiến của bệnh có thể nhanh, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi. Nếu không được theo dõi sát, tình trạng viêm do virus có thể kéo dài, làm tăng nguy cơ viêm phế quản hoặc viêm tiểu phế quản, khiến khò khè và ho dai dẳng nhiều ngày.

4.2. Vi khuẩn bội nhiễm – yếu tố làm bệnh trở nên nặng hơn

Sau giai đoạn viêm mũi họng do virus, niêm mạc đường hô hấp của trẻ thường bị tổn thương và suy giảm khả năng bảo vệ tự nhiên. Đây là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn xâm nhập và gây bội nhiễm. Khi vi khuẩn tham gia vào quá trình viêm, phản ứng viêm trở nên mạnh hơn, dịch tiết đặc hơn và đường thở bị hẹp nhiều hơn so với viêm đơn thuần do virus.

Trong trường hợp này, khò khè thường rõ và kéo dài hơn, kèm theo ho nhiều, đặc biệt là ho có đờm. Trẻ có thể mệt hơn, ăn bú kém và thời gian hồi phục kéo dài. Viêm đường hô hấp do vi khuẩn bội nhiễm không chỉ làm triệu chứng nặng hơn mà còn làm tăng nguy cơ lan xuống đường thở dưới, dẫn đến viêm phế quản hoặc viêm phổi nếu không được xử trí kịp thời.

Điểm khó là vi khuẩn bội nhiễm không phải lúc nào cũng biểu hiện rầm rộ ngay. Nhiều trẻ ban đầu chỉ viêm mũi họng nhẹ, sau vài ngày khò khè tăng dần mới xuất hiện các dấu hiệu nặng hơn. Điều này khiến phụ huynh dễ đánh giá thấp diễn tiến của viêm đường hô hấp trong giai đoạn đầu.

4.3. Cơ địa dị ứng và đường thở nhạy cảm

Ở một số trẻ, viêm mũi họng kèm khò khè xảy ra dễ dàng hơn do cơ địa dị ứng hoặc đường thở nhạy cảm sẵn có. Những trẻ có tiền sử viêm mũi dị ứng, từng khò khè tái diễn hoặc có người thân mắc hen, dị ứng thường phản ứng mạnh hơn khi bị nhiễm trùng đường hô hấp. Chỉ cần một đợt viêm mũi họng nhẹ cũng có thể kích hoạt phản xạ co thắt phế quản, làm xuất hiện tiếng khò khè sớm.

Trong nhóm trẻ này, viêm đường hô hấp thường không chỉ là một đợt bệnh đơn lẻ mà có xu hướng tái đi tái lại, đặc biệt khi thời tiết thay đổi hoặc trẻ tiếp xúc với các yếu tố kích thích như khói bụi, không khí lạnh. Khò khè ở trẻ có cơ địa dị ứng thường xuất hiện sớm, kéo dài hơn và dễ tái phát nếu không được theo dõi và chăm sóc phù hợp.

Việc nhận diện cơ địa dị ứng giúp phụ huynh hiểu rằng, khò khè không chỉ là triệu chứng thoáng qua mà có thể là biểu hiện của đường thở đang phản ứng quá mức trước viêm đường hô hấp. Theo dõi sát và phòng ngừa tốt sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế các đợt viêm tái phát và giảm gánh nặng bệnh lý về lâu dài.

5. Vì sao phụ huynh không nên chủ quan với khò khè nhẹ?

Nhiều phụ huynh cho rằng khò khè nhẹ sẽ tự hết, nhưng trên thực tế:

• Khò khè có thể là dấu hiệu sớm của viêm tiểu phế quản

• Nếu không theo dõi sát, viêm đường hô hấp có thể chuyển nặng nhanh

• Trẻ nhỏ dễ mất nước, suy hô hấp khi bệnh tiến triển

Việc bỏ qua giai đoạn cảnh báo sớm có thể khiến thời gian điều trị kéo dài và nguy cơ nhập viện tăng cao.

6. Các dấu hiệu cho thấy viêm đường hô hấp đang tiến triển

Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Khò khè ngày càng rõ

• Ho nhiều, đặc biệt về đêm

• Trẻ thở nhanh hơn bình thường

• Cánh mũi phập phồng, lõm ngực khi thở

• Bú kém, ăn kém, quấy khóc

• Sốt không đáp ứng với hạ sốt thông thường

Những dấu hiệu này cho thấy viêm đường hô hấp có thể đã ảnh hưởng đến đường thở dưới.

7. Viêm mũi họng khò khè nhẹ có thể dẫn đến bệnh gì?

Nếu không được theo dõi và xử trí phù hợp, tình trạng này có thể tiến triển thành:

• Viêm phế quản

• Viêm tiểu phế quản

• Viêm phổi

• Tái đi tái lại nhiều đợt viêm đường hô hấp

Đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi, biến chứng có thể diễn tiến nhanh chỉ trong vài ngày.

8. Xử trí ban đầu khi trẻ bị viêm mũi họng khò khè nhẹ

Khi trẻ mới xuất hiện triệu chứng, phụ huynh có thể:

• Vệ sinh mũi đúng cách bằng dung dịch phù hợp

• Giữ ấm vùng cổ, ngực, bàn chân

• Cho trẻ uống đủ nước

• Theo dõi nhịp thở, tiếng thở mỗi ngày

Lưu ý: Không tự ý dùng thuốc giãn phế quản, kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định phù hợp.

9. Kết luận

Viêm mũi họng kèm khò khè nhẹ ở trẻ không đơn thuần là biểu hiện cảm lạnh thoáng qua. Trong nhiều trường hợp, đây chính là dấu hiệu cảnh báo sớm của viêm đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ nhỏ có đường thở nhạy cảm. Nhận diện đúng ngay từ giai đoạn đầu, theo dõi sát và xử trí kịp thời sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng và hạn chế các đợt viêm đường hô hấp tái phát về sau.

____________

HỆ THỐNG PHÒNG KHÁM MEDASSIS CLINIC
📍Cơ sở 1: PHÒNG KHÁM TAI MŨI HỌNG MEDASSIS – Dr. Đạt
🏥 Địa chỉ: 212 – Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội
☎️Hotline: 0988 669 212

📍Cơ sở 2: PHÒNG KHÁM TAI MŨI HỌNG CHUYÊN SÂU – MedAssis | Vinmec Smartcity
🏥Địa chỉ: Lô đất ký hiệu F2-CCTP3, KĐT mới Tây Mỗ – Đại Mỗ – Vinhomes Park, Đ.Tây Mỗ, P. Tây Mỗ, Q. Nam Từ Liêm, TP. Hà Nội
☎️Hotline: 024 32085678

⏰Thời gian làm việc: 8h00 – 20h00
🌐Website: http://medassisclinic.vn

#phongkhamtaimuihongmedassis #phongkhamtaimuihong #medassis #medassisclinic #chamsoctaimuihong